Fotoğrafın hızla yaygınlaşmasının beraberinde getirdiği en önemli sorun ise, deklanşöre basmanın "fotoğrafçılık", "bu eylem sonucu ortaya çıkan her türlü görüntünün ise "fotoğraf" olduğunun sanılmasıdır. Oysa fotoğrafçılık bu kadar kolay ve ucuz bir uğraşı değildir.

Fotoğraf sözcüğü, eski yunanca ve latincede aynı kökten gelen photos (ışık) ve graphis (çizim, yazı) sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur ve "ışıkla çizmek", "ışıkla yazmak" anlamına gelir. Yani, fotoğrafın temel malzemesi ışıktır. Bu nedenle, fotoğraf ile bir mesaj iletmeye çalışan kişinin ışığı iyi tanıması gerekir. Fotoğrafçı dediğimiz bu kişi, fotoğrafı oluşturmak için bazı teknikleri bilmek ve teknik malzemeleri kullanmak zorundadır. Fotoğraf makinesi, objektif, film, filtre, flaş, tripod gibi malzemeleri kullanmak zorunda olan fotoğrafçı, hem teknik bilgiye, hem de estetik ve kültürel bazı değerlere sahip olmalıdır. Bütün bu birikimlerin ortak paydası olarak, ortaya çıkan izlenmeye değer yapıtlara “fotoğraf” diyoruz. 1839 yılındaki icadıyla insanlık tarihine önemli bir kapı açan fotoğraf, geçen zaman içinde yaşamımızın ayrılmaz bir parçası olmuştur. Teknolojik gelişmelere paralel olarak kullanılan malzemeler değişime uğramaktadır ve fotoğrafçı bu değişimi izlemek ve çağa ayak uydurmak zorundadır. Ancak, malzemeler değişime uğrasa da, "ışıkla çizme" mantığı her zaman aynı kalmaya devam edecektir. Bir fotoğrafçı için en değerli kazanım, bu mantığı kavramış olmaktır.

Fotoğraf üretimi tasarım, uygulama ve sunum aşamalarından oluşur. Bu aşamalardan birinin içinde yer alan fotoğraf makinesi, "herşey" demek değildir ve kullanmak zorunda olduğunuz araçlardan yalnızca birisidir. İyi bir fotoğrafçının kullandığı fotoğraf makinesi, iyi bir aşçının kullandığı tencere kadar önemlidir. Önemli olan hangi aracı kullandığınız değil, bu araçları nasıl kullandığınız ve ortaya ne çıkardığınızdır. Elinizdeki kitap, fotoğrafa yeni başlayanlar kadar, fotoğrafta ilerlemiş olanlar için de bir başvuru kaynağı olarak düşünülmüştür. Film kullanan makinelere ek olarak, dijital fotoğraf makineleri ve dijital aksesuarlar da ele alınmıştır.

Kullandığı malzemeyi tanımayan bir fotoğrafçının verimli olamayacağı açıktır. Her fotoğraf makinesinin farklı kullanım özellikleri bulunduğundan, kitapta yer alan bilgiler elinizdeki fotoğraf makinesini tanımanız konusunda yeterli olmayabilir. Bu nedenle, fotoğraf makinenizin kullanım kılavuzunu mutlaka okumanız gerektiğini unutmayın!

FOTOĞRAF MAKİNELERİ

Fotoğraf denilen görüntüleri kaydedebilmek için, fotoğraf makinesi dediğimiz "karanlık kutu"ları kullanırız. Fotoğraf makinesi ya da kamera olarak adlandırılan karanlık kutular, aslında içlerinde bulunan filmin zarar görmesini önleyen araçlardır. Makinelerin görevi, objektiften giren ışığı, film (ya da algılayıcı) dediğimiz kayıt düzleminin üzerine kontrollü bir şekilde düşmesini sağlamaktır. Fotoğraf makineleri, objektif ve gövde dediğimiz iki temel parçadan oluşur ve bu temel parçaların üzerlerinde bulunan kontrol mekanizmaları (netleme, enstantane ve diyafram) sayesinde istenilen nitelikte görüntüler oluşturulur. Fotoğraf makineleri format, yapı, marka, fiyat gibi çeşitli farklılıklar taşısalar da ortak temel özelliklere sahiptir. Fotoğraf makinelerini tanımlamak için genel olarak dört kriter kullanılır. Bunlar, fotoğraf makinesinin kullandığı filmin boyutları, fotoğraf makinesinin sahip olduğu bakaç sistemi, fotoğraf makinesinin netleme sistemi ve görüntü kayıt sistemidir.

KULLANDIĞI FİLM BOYUTLARINA GÖRE MAKİNELER

Fotoğraf makinesi üretmek oldukça teknik ve son derece zor bir iştir. Fakat bundan daha da zor olanı, bu fotoğraf makinesinin kullanacağı filmleri (algılayıcıları) üretmektir. Film üretiminin zorluğu, üreticileri belirli boyutlarda film üretmeye yöneltmiştir. Yani filmler için bir kaç tane boyut standartı getirilerek, üretimin yalnızca bu boyutlarda yapılması sağlanmıştır. Bunun sonucu olarak da makine üreticileri bu boyutlara uygun fotoğraf makineleri tasarlamış ve üretmişlerdir. Aynı durum dijital algılayıcılar için de geçerlidir. Belirli boyutlarda algılayıcı üretimi yapılmaktadır.

Format adı verilen film (ve algılayıcı) boyutlarının, fotoğraf için çok önemli sonuçları vardır. Oluşturmak istediğiniz görüntü için küçük boyutlarda bir film kullanırsanız, bu filmden yapabileceğiniz kaliteli bir baskının boyutları da küçük olur. Böyle bir filmden mutlaka büyük boyutta baskı istediğinizde ise, keskinlik azalır ve renkler birbirine girer. Bu yüzden, fotoğraf makinesi alırken hangi amaçla kullanacağınızı ve en fazla hangi boyutta baskı yapmak istediğinizi biliyor olmanız çok önemlidir. Küçük boyutlu bir filmden afiş boyutunda baskı yapılamayacağını bilmelisiniz. Öte yandan kartpostal büyüklüğünde baskılarla yetinilecekse, büyük formatlı film kullanmanın size hiç bir anlamda bir şey kazandırmayacağını da bilmeniz gerekir.

Format adı verilen film boyutları ve bu formatları kullanan makine tipleri şöyle sıralanabilir:

a) Küçük Format Fotoğraf Makineleri

Cep Makineleri: Son derece küçük boyutlu olmaları nedeniyle cebe, çantaya kolaylıkla sığabilen bu tür fotoğraf makineleri, piyasaya ilk çıktıkları 1970"li yıllarda özellikle çocuklar ve gençler tarafından ilgiyle karşılanmıştı. 110 koduyla anılan filmin çok küçük olan boyutları (görüntü boyutu yaklaşık 7x11mm), makinelerin de boyutlarını oldukça küçültmüştü.

Filmin kapalı bir kartuş içinde taşınıyor oluşu ve makineye kolay takılması, "film takma fobisi" olan kullanıcı için ideal çözüm olarak görülüyordu. Hiçbir ayar mekanizması bulunmayan, oldukça da ucuz olan bu tür fotoğraf makineleri ne yazık ki son derece küçük boyutta baskılara izin veriyordu. 10x15 cm boyutlarındaki bir baskıda bile görüntü dağılmaya başlıyordu. Filmin boyutlarından kaynaklanan genel kalite problemlerine ek olarak, makineler de pek çok kalitesiz parçalar içeriyordu. Plastik objektifler, darbelere karşı çok dayanıksız plastik gövdeler ve film ilerletme mekanizmalarında yaşanan sorunlar nedeniyle, bu tür makinelerin üretimi 1980"lerin ortalarında sona erdi. Filmlerin üretimi bir süre daha devam etti, ancak günümüzde 110 formatında "taze" film bulmak olanaklı değildir. Dolayısıyla "pocket" (cep) olarak anılan bu format artık "tarih oldu".

APS Makineler: Advanced Photo System (Gelişmiş Fotoğraf Sistemi) olarak 1996 yılında piyasaya sürülen APS fotoğraf makineleri, gerçekten "akıllı" bir sistemin üyeleridir. Film kasetini makinenin içine yerleştirdiğinizde kendi kendine filmi sarıyor oluşu, film bitmeden kaseti çıkarmak istediğinizde kaçıncı karede kalmış olduğunuzu aklında tutması ve bu kaseti yeniden makineye yerleştirdiğinizde kaldığınız kareye kadar filmi ilerletmesi gibi "akıllı" özellikleri, film takma fobisi yaşayan kullanıcılar için çok çekici özelliklerdir.

Film boyutlarının nispeten küçük oluşu (görüntü alanı 16.7x30.2 mm), çok kompakt tasarımların yapılabilmesine olanak sağlamıştır. Bu da, fotoğraf makinelerinin her cebe sığabilmesi, her çantaya girebilmesi demektir. Zaten, APS makineler, cep makinelerinin yerini almak üzere tasarlanmıştı ve bunu başarıyla yerine getirdiler.

APS film sistemini kullanan fotoğraf makinelerinin çok çeşitli modelleri vardır. Bunla-rın bir bölümü hiç bir ayar gerektirmeyen bir yapıda olup, yalnızca anı fotoğrafı çekmek isteyen kullanıcılar için uygundur ve ayrı bakaç-lıdırlar. Daha gelişmiş modellerde nispeten kaliteli objektifler kulla-nılarak otomatik netle-me, zoom, flaş ve farklı pozlandırma programları yer almaktadır; ama yine ayrı bakaçlıdırlar. APS sisteminin en üst düzeyinde ise SLR bakaç sistemine sahip, nitelikli objektiflerin kullanıldığı ve hemen her türlü manuel ve otomatik ayarın bulunduğu modeller gelmektedir. Bu tür modeller, 35 mm"lik SLR modeller ile hemen hemen aynı özelliklere sahiptir, ama üretildikleri malzemeler darbelere karşı daha dayanıksızdır.

APS film kullanan fotoğraf makinelerinin C, H ve P olarak üç değişik oranda görüntü üretebiliyor oluşları ilgi çekicidir. Dikdörtgen görüntülerin en/boy oranları şu şekildedir:

C formatında 3/4

H formatında 2/3

P formatında 1/3

Bu sistemin kullandığı filmin küçük boyutları nedeniyle, çekilen fotoğrafların kaliteli olarak büyük boyutlarda basılabilmesi olanaklı değildir. Bu nedenle, fotoğrafçılıkla ciddi olarak ilgilenenler için çok uygun bir format değildir. Bu sistemin hedef kitlesi, fotoğrafçılıktan fazla anlamadığı halde "pozlandırma ve netlik" sorunu olmayan fotoğraflar çekmek isteyen kişilerdir.

Dijital fotoğraf makinelerinin yaygınlaşmasıyla birlikte 2000"li yılların başlarından itibaren üretimi sonlandırılan APS fotoğraf makineleri için günümüzde halen sınırlı çeşitte film bulmak olanaklıdır. Ancak çok yakın bir gelecekte bu filmlerin üretimi de sonlandırılacak ve bu sistem de tarih olacaktır.

35 mm"lik Film Kullanan Makineler: 35 mm"lik film, hem fotoğraf hem de sinema alanında kullanılan 135 kodlu filmin yaygın olarak kullanılan adıdır. 1920"lerin sonunda ilk kez Leica firması tarafından kullanılan bir  format olması nedeniyle Leica format olarak da bilinir. Hem amatör hem de profesyonel olarak en yaygın olarak kullanılan film formatıdır. 24x36 mm"lik görüntü alanı, çok büyük olmayan (30x40 cm"ye kadar) agrandizör baskıları için yeterlidir. Günümüzde dijital tarama ve baskı araçları sayesinde aynı filmden metrelik baskılar da yapılabilmektedir.

Bu formatta çok basit ve ayar gerektirmeyen modeller bulunduğu gibi, son derece ileri teknik özelliklerle donatılmış üst düzey modeller de bulunmaktadır. Ayrıca hem ayrı bakaçlı, hem de SLR modeller bulunmaktadır. Dijital teknolojinin gelişiminden önce, sektörde rekabetin en yoğun olarak yaşandığı formattır. Bu nedenle her türlü teknolojik gelişimin derhal uygulandığı, ergonomi ve kalitenin en üst düzeyde kullanılmaya çalışıldığı formattır. Çok sayıda aksesuar ve film çeşidiyle, fotoğraf sektörünün üzerinde en fazla yoğunlaştığı boyuttur.

35 mm, fotoğrafa yeni başlayanlar için çok uygun bir formattır (dijital sisteme geçmeyenler için). Çok çeşitli ürünler arasında, optik kalitesi en üst düzeyde, manuel ya da otomatik netlemeli, çok farklı ışık ölçüm ve pozlama sistemlerine sahip modeller bulunmaktadır ve bu modeller, ileri amatör ve profesyonel kullanıcılar için çok uygundur. Ama yalnızca anı fotoğrafı çekmek amacında olan kullanıcılar için çok daha basit özelliklere sahip kompakt modeller de bulunmaktadır.

b) Orta Format Fotoğraf Makineleri 

120 koduyla bilinen ve Roll film olarak adlandırılan filmi kullanan makinelerdir. Çift (TLR) ya da tek objektifli refleks (SLR) olan bu makineler çoğunlukla kutu görünümüne sahip olup, daha önce sözünü ettiğimiz modellerden daha büyük ve daha ağırdırlar. Daha çok profesyonel stüdyo çekimleri için tasarlanmışlardır, bu yüzden amatör kullanıcıların sürekli yanlarında taşıyamayacağı kadar hantal ve satın alamayacağı kadar pahalıdırlar.

Orta format film kullanan fotoğraf makinelerinin objektiflerinin değişmesi kadar, çoğu modelin film taşıyıcı "magazin"lerinin değişmesi de önemli özelliklerindendir. Yani, magazinine renkli film yerleştirilmiş bir makinede, siyah-beyaz film kullanmak istenildiğinde, diğer  magazine siyah-beyaz film takılabilir ve yalnızca magazinlerin yeri değiştirilerek istenilen film kullanılabilir. Orta format filmler ile 4.5x6 cm, 6x6 cm, 6x7 cm, 6x8 cm ve 6x9 cm gibi boyutlarda görüntü oluşturulabildiği için, 35 mm"lik filmlerin 2.4x3.6 cm"lik görüntü alanından 4-5 kat daha büyük orijinallere ulaşılabilir. Bu da, daha büyük boyutta (örneğin poster) kaliteli baskıların yapılabilmesini sağlar. Orta format fotoğraf makinelerinin arkalarına “digital back” olarak adlandırılan dijital arkalıklar da takılabilmektedir. Bu özellikleri sayesinde orta format fotoğraf makineleri, kulanışlılık bakımından en esnek fotoğraf makineleridir.

c) Büyük Format Fotoğraf Makineleri

Tabaka (plan, sheet) film kullanan makineler 4x5 inç (10x12.5 cm) ya da 8x10 inç (20x25 cm) gibi büyük boyutlarda film kullanırlar ve "teknik kamera" ya da "körüklü atölye kameraları" olarak da adlandırılırlar. Şerit film değil tabaka şeklinde satılan plan film kullanıyor oluşları, peşpeşe çekim yapmayı imkansız hale getirir. Bu nedenle yalnızca manzara, mimari ve ürün çekimi gibi durağan konularda kullanılırlar.

Ağır yapıları gereği, bir tripod ya da başka bir ayak üzerinde bulunmak zorunda oluşları, onları neredeyse taşınamaz yapar. Objektifleri ve hareketli parçaları, yüksek kalitede büyük görüntüler alacak şekilde geliştirilmişlerdir. Körüklü gövde yapıları sayesinde "görüntü eksenini kaydırma" ve "bükülme" gibi özel hareketleri yapabilirler; bu sayede perspektif düzeltmeler ve çeşitli alan derinliği etkileri sağlanabilir. Çok pahalı ve çok ağır olmaları, yalnızca ve yalnızca profesyonel alanda kullanılmalarının temel nedenidir.