Filmin üzerinde görüntünün oluşabilmesi için belirli bir miktarda ışığa gereksinim vardır. Pozlama ya da ışıklama dediğimiz bu işlemin doğru olarak yapılması, fotoğraf çekiminin temelini oluşturur. Filmin doğru pozlanması, makine üzerindeki diyafram ve enstantane değerlerinin doğru seçilmesine bağlıdır. Bu değerleri biz, fotoğraf makinelerinin içindeki pozometreler (ışıkölçerler) sayesinde öğreniyoruz. Bütün SLR makinelerde, ışığa duyarlı bir göz vardır. Bu göz makinenin içine, objektiften giren ışığın yoğunluğunu ölçebileceği bir yere yerleştirilmiştir. Bu sisteme TTL (Through The Lens: objektifin içinden) ölçüm sistemi denir.

Pozometreler, kullanılan filmin ISO (ASA) değerine göre, konudan yansıyan ışığı ölçüp, sonucu enstantane ve diyafram cinsinden verirler. Bu verileri çeşitli şekillerde (ışık, ibre ya da sayısal göstergelerle) bize iletirler. Ölçüm yapabilmek için deklanşöre yarım basmak ya da dokunmak yeterlidir. Deklanşöre yarım basıldığında pozometre çalışmaya başlar ve mevcut ışık altında kullanılması gereken enstantane ve diyafram değerlerini 6-8 saniye boyunca gösterir.

Fotoğraf çekerken kullandığımız enstantane ve diyafram, filmin (ya da algılayıcının) üzerine düşen ışık miktarını ayarlar. Bu ayarlamayı enstantane süre olarak, diyafram ise alan olarak yapar. Gerek enstantanede, gerek diyafram açıklığı dizisinde her durak (stop), bir öncesinin iki katı (ya da ters yönde yarısı) miktarda ışığın filme ulaşmasını sağlayacak biçimde yerleştirilmiştir. Böylece birindeki azalmanın diğerindeki artmayla dengelenmesi ve filme aynı miktarda ışığın düşmesi sağlanır.

Örneğin, herhangi bir çekimde, pozometrenin kullanıcıya önerdiği 1/60 enstantane ve f/5.6 diyafram değerlerinin, kullanıcı tarafından makineye uygulandığını düşünelim. Bu değerlerle çekim yaparsak filmimiz doğru pozlanacaktır. Ancak, kullanıcı olarak, "filme ulaşan toplam ışık miktarını değiştirmeden" fotografik etkiyi değiştirecek bazı farklılıklar yaratabiliriz. Örneğin enstantaneyi bir durak (stop) yükselttiğimizde, yani 1/125'e getirdiğimizde, diyaframı da bir durak (stop) açmamız yani f/4'e getirmemiz gerekir. Bu işlem sonucu, eğer hareketli bir konuyu çekiyorsak, hareketi dondurma yeteneğimizi arttırmış oluruz. Buna karşın, diyaframı daha fazla açtığımız için net alan derinliği azalacaktır. Bu mantığı kullanarak çok farklı enstantane-diyafram ikilileri kullanılabilir ve farklı fotografik sonuçlar elde edilebilir.

Her konu farklı miktarda ışık yansıtacaktır ve bu değişimi fotoğraf makinelerimizin pozometreleri bize anında iletir. Her ışık koşulu, bize örnekte de gördüğümüz gibi değişkenler seçeneği sunar. Toplam ışık miktarı değişmediği halde, bizim seçeceğimiz her iki değer, fotografik olarak farklı etkiler yaratacaktır. Fotoğrafımızda hangi etki bizi ilgilendiriyorsa, önce o değişkeni belirlemek, daha sonra da toplam ışık miktarını dengeleyecek diğer değişkeni belirlemek en uygun yaklaşımdır.

Örneğin, hareket konusunun peşindeysek, öncelikli olarak enstantaneyi düşünüp bir değer belirlemeli, ondan sonra karşılığındaki diyafram değerini seçmeliyiz. Net derinliği ile ilgileniyorsak, yapılacak ilk iş diyaframı saptamak, sonra bu değere karşı gelen enstantaneyi bulmak olacaktır.

Yarı otomatik program modlarında (A ve S (Tv)), diyafram ya da enstantane (öncelikli oluşuna bağlı olarak) seçilir, sistem diğer değişkeni kendi belirler. Tam otomatik modda (Program ya da Auto), enstantane ve diyafram açıklığını makinenin kendisi seçer; değişkenleri seçme şansımız yoktur. Düşük ışık koşullarında ışıkölçer ya da makinenin enstantane-diyafram değerleri yetersiz kalabilir. Bu durumda yapılacak iş, negatif film kullanarak var olan ışık altında kompozisyona yoğunlaşmak olacaktır.


IŞIKÖLÇER

Işıkölçer (pozometre), fotoğrafı çekilecek konuların aydınlanma şiddetini ölçen duyarlı aletin adıdır. Fotoğraf makinesinin içinde yer alan bu aletler, gözle görebileceğimiz bir yerde değildirler. Yansıyan ışığı ölçmeye yarayan bu aygıtların etki alanlarını gösteren daireler ise bakaçta işaretlenmiştir.

Gözümüzü bakaca yerleştirdiğimizde, buzlu cam görüntüsünün merkezinde işaretlenmiş olan daire(ler), ışıkölçerin etki alanını gösterir. Konu merkezdeki bu dairenin ortasına yerleştirilip deklanşöre yarım basılırsa, konudan yansıyan ışığın enstantane ve diyafram cinsinden değerleri bakaçtaki bilgi penceresinden izlenebilir. Fotoğraf makinelerinden bağımsız olarak kullanılabilen el pozometreleri de vardır ki, bunlarla yalnızca "yansıyan ışık" değil, "gelen ışık" da ölçülebilir. Daha çok profesyonel fotoğrafçıların kullandığı bu gereçler hiç de ucuz değildir.

Doğru ve tam bir ölçüm için yapılması gereken, konu üzerine "gelen" ışığı ölçmektir. El pozometrelerinin de yaptığı tam olarak budur. Her zaman en doğru ölçümü yapmak isteyen fotoğrafçıların en gerekli araçlarıdır. En şaşırtıcı ışık koşullarında bile bu aletle, en doğru ölçümü yapmak mümkündür. Çünkü konunun renginden ya da yansıtıcılığından etkilenmeden, yalnızca konuya ulaşan ışığın miktarını ölçebilirler.

Bir el pozometresi ile yapmanız gereken, onu konunun önünde ışığa doğru tutarak ölçüm yapmaktır. Eğer bu mümkün değilse, konuyla aynı ışık koşullarındaki başka bir yerde ölçüm yapabilirsiniz.

Günümüzde tüm el pozometreleri flaş ışığını da ölçme yeteneğine sahiptirler. Geçmişte bu işi yapabilen aletlere "flaşmetre" denirdi. Günümüz modelleri ise hem "pozometre" hem de "flaşmetre" olarak görev yapabiliyorlar.

TTL Öçüm Sistemleri

Objektifin içinden okumalı (TTL) pozometreler, belli başlı dört ayrı yapıda olabilirler. Hepsi de TTL ölçüm yapan bu sistemlerin biri ya da birkaçı aynı gövde üzerinde bulunabilir. Birden çok ölçüm sisteminin bulunduğu makinelerde, vizöre yakın bir yerde konumlandırılan düğmeler yardımıyla istenilen ışık ölçüm sistemi seçilebilir.

Merkez Ağırlıklı Ölçüm... En sık kullanılan, dolayısıyla neredeyse tüm modellerde bulunan sistemdir. Ölçüm, görüntünün tümünden, ancak orta bölüm ağırlıklı alınarak yapılır. Genellikle ışığın %75'i bakaçtaki büyük dairenin içinden, % 25'i ise dairenin dışında kalan bölümden ölçülür. Çekilecek konuyu orta bölgeye getirerek ölçülen ışık değeri, yapacağınız çekim için sizi en doğru sonuca götürür.

Noktasal (Spot) Ölçüm... Bu ölçüm, yalnızca görüntü alanının ortasında görülen küçük dairenin içinden yapılır. Diğer bölgelerden yansıyan ışığı hiç dikkate almadığı için en sağlıklı ölçüm sistemidir. Daha çok üst düzey modellerde bulunan bir ölçüm sistemidir. Ancak noktasal ölçüm modunu kullanmak isteyen fotoğrafçı, ölçüm yaptığı bölgenin %18'lik griye yakın tonlarda olmasına dikkat etmelidir. Bu tondan çok açık ya da çok koyu bölgeler kullanıcıyı mutlak başarısızlığa götürür!