Fotoğraf çekerken en çok kararsızlığa düşülen nokta "doğru" pozlandırma yapılıp yapılmadığıdır. Fotoğraf, bir görüntünün belirlenmesidir ve bazen poz değerleri ile oynandığında daha tatmin edici sonuçlar elde edilebilmektedir. Bazı durumlarda, "bile bile az pozlandırma" koyu tonların üstün geldiği sonuçlar doğurur. Aynı şekilde amaca uygun olarak fazla pozlandırma ile açık tonların iyice öne çıkması sağlanır.

Bu tür farklı pozlandırmalar denemek istenirse, mutlaka renkli pozitif (dia, slide) film kullanılmalıdır (dijital makineler için sorun yoktur). Çünkü renkli negatif filmler, geniş toleransları ile sizin bu denemenizi engelleyecektir. Ayrıca, negatif filmden baskı sırasında yapılan düzeltmeler de, almak istediğiniz sonuca ulaşmanızı engeller. Renkli pozitif film, poz toleransı çok az olan ve genel olarak renk doygunluğu ile kontrastı yüksek olan bir karaktere sahip olduğundan, en küçük poz farklılıklarını bile sonuca yansıtma özelliğine sahiptir.

Bu nedenle, fotoğrafçılığı öğrenme aşamasında, yapılan hataları göstermesi bakımından mutlaka kullanılması gereken film türüdür. Poz hatalarını gideren ve doğru pozlandırmayı öğrenen bir "fotoğrafçı adayı" ise artık istediği tür filmi kullanmakta özgürdür.

Açıksa Aç, Koyuysa Kıs!

Konu ya da arka plan koyu tonlardan oluşuyorsa, diyaframı kısmak (ya da süreyi kısaltmak) gerekir. Benzer şekilde, konu ya da arka plan çok açık tonlardan oluşuyorsa, diyaframı açmak (ya da süreyi uzatmak) gerekir. Bu durumu özetleyen “açıksa aç, koyuysa kıs” deyimi, fotoğrafa yeni başlayan herkesin bilmesi gereken bir tekerlemedir.

TARAMA (Bracketting)

Tarama, aynı konuyu pozometrenin verdiği değerin altında ve üstünde değerlerle fotoğraflamaktır. Özellikle, doğru ölçüldüğünden emin olunamayan görüntüler için kullanılan bir yöntemdir. Tarama yapılarak, pozlama sorunu olmayan en az bir tane "kullanılabilir" fotoğrafa sahip olunur. Burada anahtar soru, "hangi durumlarda" ve "hangi aralıklarda" tarama yapılacağıdır.

Işığın bizi yanıltabileceği ve çektiğimiz fotoğrafa kesinlikle gereksinmemiz olduğu durumlarda tarama yapmak kaçınılmazdır. Hangi aralıklarda tarama yapacağımız ise duruma ve kullandığımız filme göre değişir. Renkli negatif filmlerle, ancak çok çok önemli ve aykırı durumlarda tarama yapılmalıdır. Çünkü negatif filmlerin çok geniş bir poz toleransı vardır. Bu nedenle az ya da fazla pozlandırma, baskı sırasında yapılacak bazı küçük düzeltmelerle doğru sonucu verir. Sonuçta hissedilir bir değişiklik elde etmek için çok fazla veya çok az pozlandırma yapmak gerekir. Yaklaşık olarak 3 stopluk poz farkı ile tarama yapmak, baskıda farklı sonuçların oluşmasını sağlar.

Siyah-beyaz negatif filmler de karakter olarak geniş bir poz toleransına sahiptirler ve renkli negatif filme göre daha fazla müdahaleye imkan tanırlar. Renkli negatiflerin banyolarına müdahale etme şansı yokken, siyah-beyaz negatiflerin hem banyosunda, hem de baskısında yapılabilecek çok sayıda müdahale imkanı vardır. Siyah-beyaz fotoğrafçılıkta tarama, pozlandırma korkusundan değil, ara tonları oluşturan grilerin zenginliği için başvurulan bir yöntemdir.

Pozitif filmde ise durum farklıdır. Bu filmler çok az toleranslıdır ve neredeyse yarım diyaframlık fark bile değişik sonuçlar verir. Genel olarak, 1 stopluk poz farkı ile tarama yapmak, başlangıç için uygundur. Zamanla, daha fazla deneyim kazandıkça, 1/2 stopluk, hatta 1/3 stopluk farklar denenebilir. "Kaç kare taranmalıdır?" sorusunun yanıtı ise yine kişisel deneyime bağlıdır. Ancak, üç kare ile denemelere başlamak yerinde olur: Ölçülen değer, 1 stop fazlası, 1 stop eksiği.

Dijital fotoğraf makinesi kullanıcıları için de benzer bir durum söz konusudur. Onlar da tıpkı renkli pozitif kullanıcıları gibi davranabilirler. Öte yandan, çok ciddi bir hata yapılmadıysa, çekilen fotoğrafı bilgisayar ortamında (bazı kayıpları göze alarak) düzeltmek de mümkündür. Yine de, JPEG formatı tercih edenler için "ölçülen değer, 1,5 stop fazlası ve 1,5 stop eksiği" şeklindeki bir yaklaşım daha uygundur. RAW formatı ise çok toleranslı olduğu için aslında tarama yapmaya gerek yoktur. Ancak çok riskli bir ışık varsa ve pozometre değerleri çok değişkenlik gösteriyorsa, 2 ya da 3 stopluk farklarla tarama yapılabilir.

Tarama yapmanın birkaç yolu vardır. Makinenizi otomatik (Auto) ya da program (P) konumuna getirip otomatik poz düzeltme düğmesini (exposure compensation dial) kullanabilirsiniz. Ya da makinenizi manuel ayar moduna getirip ölçüm yaparsınız, daha sonra diyafram ya da enstantane değerlerini değiştirerek tarama yapabilirsiniz.

Günümüzde üretilen pek çok makinede ABC (Auto Bracketting Control; otomatik tarama kontrolü) özelliği bulunuyor (aynı fonksiyon için AEB, BKT gibi kısaltmalar ve “iç içe geçmiş üç dikdörtgen” şeklinde ikonlar da kullanılıyor). Bu sayede tarama işlemi çok kolaylaşıyor. Hangi yöntemi kullanırsanız kullanın, unutmamanız gereken şey, enstantane değerini makinenin sallanmasına olanak verecek değerlere düşürmemektir. Ya da diyafram değerinin istediğiniz net alan derinliğinin dışında olacak sonuçları ortaya çıkarmamasıdır. Özet olarak, tarama yararlı bir tekniktir. Ancak, sürekli kullanımda başa çıkılmaz bir film ve pil tüketimine yol açacağını, ayrıca çekilen fotoğrafların bellek kartında ve arşivinizde çok yer kaplayacağını da aklınızdan çıkarmayın!